De 766 is het enige 4-delige hondekop-treinstel dat nog rijdend op de baan is te vinden. Het is eigendom van onze stichting en tevens het subject waar onze hele stichting om draait. Het gaat hier om een heel bijzonder stel van Nederlandse makelij en heeft vanwege zijn bijzondere waarde als 'Nederlands industrieel erfgoed' een zogenaamde A-status gekregen.
Het treinstel 766 bestaat uit vier zogenaamde bakken en hiermee is de 766 het langste nog rijdende museumtreinstel van Nederland. Het treinstel biedt 228 zeer comfortabele zitplaatsen, waarvan 48 eerste klas en 22 op de restauratie-afdeling.
| Bk 338.006 | A 339.006 | B 340.006 | BDk 341.007 |
Bak Bk - 338.006
(klik op de tekening voor een groter beeld)
In de Bk bevinden zich twee tweedeklasse coupés met elk 8 zitplaatsen, waarvan de voorste werd aangewezen als zwijg/werk-coupé. Op het balkon hiernaast bevinden zich een toilet, de snelschakelaarkast en de werkruimte van de HC met koersrol-bediening en een spreekpunt voor de omroep-installatie. Oorspronkelijk was dit een toilet en bevond de werkruimte zich in de bagageruimte, maar bij de verbouwing tot 'grote coach' werd deze naar de Bk verplaatst, omdat in de verkleinde bagageruimte hiervoor eenvoudig geen plaats meer was.
De viertjes van Plan F (711-741) beschikten nog over dakveiligheden in plaats van een snelschakelaar, zodat het tweede toilet hier niet half in de aangrenzende open afdeling geplaatst hoefde te worden (dezelfde indeling is te vinden in de Bk van de tweetjes). Op dit balkon bevind zich ook één van de drie bedieningspunten van de centrale deursluiting.
De aangrenzende open afdeling had oorspronkelijk 54 tweedeklas plaatsen, na de verbouwing tot coach-stel zijn dit er 46 geworden.
De Bk van een Hondekop-vier lijkt qua indeling veel op de Bk van een tweetje, en inderdaad is er wel eens een Bk van een viertje in een tweetje geplaatst (Bk732->391) en andersom (Bk380->1787). Daar de Bk van een tweetje niet over een pantograaf, snelschakelaar of tweede motordraaistel beschikt moesten de bakken hiervoor toch nog behoorlijk verbouwd worden.
Bak A - 339.006
(klik op de tekening voor een groter beeld)
Vergeleken met de later door de NS in dienst genomen treinstellen hebben de Mat'54 viertjes relatief de meeste eersteklas zitplaatsen. Het is daardoor ook een van de weinige treinstellen die beschikt over een bak met alleen maar 1e klas zitplaatsen; pas in 1990 kwam er met de 4200-serie weer een dergelijk treinstel op de rails.
De A-bak beschikt over een open afdeling met 24 zitplaatsen, en 4 coupés met elk 6 zitplaatsen; twee hiervan zijn aangewezen als zwijg/werk-coupé. In tegenstelling tot de kleine coachen is er bij de grote coachen weinig veranderd aan de indeling bij de verbouwing; alleen de bagagerekken boven de banken zijn in de open afdeling vervangen door rekken langs de wand. Onder de vloer bevinden zich elk een van de twee motorgeneratoren, compressoren en batterijen; naast het toilet bevinden zich een aantal bijbehorende bedieningselementen. De stoelen kenmerken zich door de grote mate van comfort en zijn tijdens excursies voor iedereen in bezit van een geldig vervoersbewijs beschikbaar.
Het eerste klas interieur
Bak B - 340.006
(klik op de tekening voor een groter beeld)
Een bijzonderheid van de 766 is de restauratie-afdeling met 22 zitplaatsen en de bijbehorende keuken. Na Mat'54 kreeg alleen Plan T nog een volledige restauratie-afdeling, terwijl ICM nog van een kleine keuken werd voorzien. De keuken is voorzien van een koelkast, waterkoker, twee elektrische kookplaten, aanrecht met twee spoelbakken, UV-watersterilisator en de nodige opbergkasten. Helaas is de keuken midden jaren zeventig door NS buiten dienst gesteld, waarbij alle apparatuur werd afgesloten. Het is de bedoeling dat de keuken in de toekomst weer bedrijfsvaardig wordt gemaakt, zodat de passagiers opnieuw kunnen worden voorzien van eigen koffie, saucijzebroodjes, soep en gebakken eieren...
De stellen 711-729 hadden bij de aflevering in plaats van een open restauratie 3 coupés waar de passagiers bediend konden worden. Al snel kwam men hier op terug, en werden de coupés omgebouwd tot open afdeling; aldus leverde dit kort na aflevering al 17 bakwisselingen op (2 stellen werden zonder wisseling verbouwd), die nooit teruggedraaid zijn. De 766 kreeg bij aflevering meteen al de huidige restauratie-afdeling, alleen zijn bij de verbouwing tot coach-stel net als in de eerste klas de bagagerekken naar de zijwand verplaatst.
Op het middenbalkon is het tweede bedieningspunt voor de centrale deursluiting geplaatst. Ook zijn hier twee toiletten geplaatst, omdat er in de BDk verder geen sanitaire voorzieningen aanwezig zijn.
De open afdeling naast het balkon is de grootste van het hele treinstel, en biedt 48 zitplaatsen. Oorspronkelijk waren dit echter twee afdelingen met 40 resp. 16 zitplaatsen, gescheiden door een tussenwand met schuifdeur. Treinstel 766 is geheel rookvrij verklaard in alle rijtuigen, zowel in de rijdende als in de stilstaande situatie.
Onder de vloer bevinden zich de tweede motorgenerator, compressor en batterij; bij de bakovergang naast de keuken bevinden zich enkele bijbehorende bedieningselementen.
Bak BDk - 341.007
(klik op de tekening voor een groter beeld)
De BDk komt, zoals uit het baknummer al blijkt, oorspronkelijk niet uit de 766 De oorzaak voor deze bakwisseling was de brand in de asbestloods in Haarlem op 12-11-1991 waarbij de BDk van de 762 uitbrandde, waardoor een aantal BDk's moest worden doorgeschoven en de 768 uiteindelijk van de verbouwde ABDk391 werd voorzien. De oorspronkelijke BDk van de 766 (die in 1984 in Hoorn was ontspoord) kwam aldus in 1992 in de 764 terecht, terwijl de iets nieuwere BDk van de 767 werd gebruikt om de 766 weer compleet te maken.
Oorspronkelijk had de BDk maar één afdeling met 40 tweedeklas zitplaatsen, na de verbouwing tot grote coach werden dit er 32. Ook bij de andere afdelingen was het aantal zitplaatsen gedaald na plaatsing van de coach-banken, wat echter wel weer een grotere beenruimte betekende! Ter compensatie van deze daling in zitplaats-capaciteit werd een deel van de bagageruimte omgebouwd tot een open afdeling met 16 zitplaatsen. Dit betekende ondermeer dat van de 2 HC-hokjes die zich hier oorspronkelijk bevonden er eentje verdween en de ander (met omroep-spreekpunt en koersrolbediening) verplaatst moest worden naar de Bk. Ook de kast van de tweede snelschakelaar stond in de weg, deze werd naar de tegenoverliggende wand aan de andere zijde van de bagagedeuren verplaatst. Deze plek was door de plaatsing van de toegangsdeur naar de cabine weliswaar niet ideaal, maar aangezien de andere wand reeds in beslag werd genomen door de ATB-kast, had men weinig keus.
In de bagageruimte bevinden zich het bedieningspaneel voor de verlichting en verwarming, alsmede het derde bedieningspunt van de centrale deursluiting. De bagageruimte van de 766 wordt tegenwoordig weer volop gebruikt, onder meer voor opslag van gereedschap, onderdelen, werkkleren, materiaal voor de verkoop en zelfs een fiets voor de lange afstanden op de diverse opstelterreinen...
